Planlegg konsert i Sveio: — Eg ønskjer å gi noko tilbake

Februar gjekk mot slutten, og det var snart vår ved Svartehavet. På skular og universitet i den kulturelle smeltedigelen og millionbyen Odessa, snakka dei unge lite seg i mellom om Russland og Vladimir Putin. Og ingen av dei hadde noko tru på at Russland ville innvadere landet deira. Dei kjende seg trygge.  Men så, den 24. februar, gjekk flyalarmen, og dei første russiske rakettane byrja å regne ned over Ukraina.

— Det var eit sjokk, fortel Anastasiia Nuzhnaya.

Skulle berre på besøk

Anastasiia er einebarn. Foreldra skilde lag då ho var berre tre år gammal. Faren har ho hatt lite kontakt med. Det er ho, mora og bestemora som er familien. 

Det første døgnet etter at russarane sitt åtak haldt dei seg heime. Men på dag to av invasjonen sa Anastasiia til mora «Mamma, me kan ikkje vere her. Det er farleg. Me må reise frå Ukraina.»

Livet var snudd på hovudet over natta. 26-åringen hadde nyleg gått frå ein dårleg betalt jobb som arbeidar på ein privat luksusyacht i Odessa. Ho hadde bestemt seg for å heller følgje draumen om å bli songar, og leve av musikk. Men måtte brått innsjå at studiet vart sett på vent grunna krig.

Ho og mora pakka koffertane sine. Mormora vart verande att. Som mange andre eldre ville ho ikkje reise. Ho er framleis i Odessa.

— Mormor seier at det er der ho har livet sitt, og det er der ho har heimen sin. Og difor vil ho ikkje reise, fortel ho.

Mora, Natalia, reiste til Tsjekkia kor ho var tilbudd ein jobb. Anastasiia hadde bestemt seg for å besøke ei venninne i Tyrkia. Ho kom så langt at ho kjøpte billett. Men morgonen etter kom det meldingar frå ei anna venninne, i Noreg og Sveio.

— Då tenkte eg at det kunne vere spennande å oppleve Noreg. Tyrkia kunne eg jo reise til når som helst, meinte ho.

Planen var å berre vere nokre veker hos venninna i Sveio før ho ville reise sørover att. Men slik blei det ikkje. Ho blei verande. Krigen heldt jo fram. Og  mora, som plutseleg hadde fått beskjed frå sin sjef i Tsjekkia om  at det brått ikkje var bruk for ho likevel, fordi det var andre flyktningar som ville jobbe for mindre pengar, kom også til Sveio.

Anastasiia fortel at dei to trivs veldig godt i Sveio. På sikt ønskjer Anastasiia å busette seg i ein større by, men førebels er ho berre særs takksam for all støtte ho og dei andre ukrainske flyktningane har fått i Sveio. Sjølv er ho ressurs for flyktninga, mellom anna som tolk, for sine landsmenn her. Ho framstår som ei sterk og talefør ung kvinne, og for mange sveibuar har ho blitt kontaktpunktet mellom lokalsamfunnet og dei om lag 20 ukrainske flyktningane som fram til no er busett i kommunen.

Anastasiia fortel om ei takksam flyktninggruppe, kor alle er overvelda over all støtte dei har fått. Både frå myndigheitene og frå lokalbefolkninga.

— Vi ukrainararar har også noko å lære av nordmenn. Til dømes å setje pris på dei små tinga i livet, seier ho.

Ho fortel mellom anna om då dei laga ukrainske matrettar på språk-kaféen tidlegare i år.

— Dei norske gjestene var så takknemlege for at me laga ukrainsk mat til dei. Me forstod det ikkje heilt. Det kjenner eg på når eg syng for nokon her også. Folk er så utruleg takksame. Mens vi nok kjem frå ein kultur kor me tar slike ting for gitt, fortel ho.

26-åringen fortel at ho også har fått fleire norske vener, og blir heile tida invitert til kjekke ting. Samstundes fortel ho om ein samansveist ukrainsk flyktninggruppe. Noko som er viktig. Det er til dømes langt frå alle som kan engelsk, slik Anastasiia kan.

— Det gjer godt å kjenne på samhøyr, og kunne nytte morsmålet sitt, seier ho.

Samstundes er ho takknemleg for at ho får gå på norskkurs. Og at det skjer utan at dei må betale for det er også noko ho er overvelda over. At flyktningar får økonomiske støtte til både bustad og livsopphald elles gjer også inntrykk.

— Også der har Ukraina noko å lære. Me er ikkje vane med at staten stiller opp på ein slik måte. I Ukraina er vi vane med at vi skal yte, utan at det kjem så mykje tilbake frå staten, fortel ho.

Livskrafta og songen

I dag bur ho og mora hennar saman i ei leilegheit i Sveio sentrum. Mora har fått jobb som kokk ved ein restaurant på Oasen kjøpesenter. Anastasiia går på norskkurs og har språkpraksis på Førde skule. Samstundes held ho fast i draumen om å kunne leve av musikken. Nyleg oppretta ho eit enkeltmannsføretak, og ho har byrja å ta betalte oppdrag.

— Me har alle ei livskraft inni oss. Eg vil bruke mi kraft på å prøve å oppnå min draum. Å kunne leve av musikken, seier ho.

Ho fortel at ho allereie i femårsalderen drøymde om å stå på ei stor scene med mikrofonen i handa, og ta i mot applaus frå publikum. Frå same alder gjekk ho på musikkskule, og spelte piano i 10 år. Då ho blei 15 var ho lei, og slutta heilt med musikk.

— Men det tok ikkje så lang tid før eg kjente på at eg ikkje kunne leve utan musikk, fortel ho.

No handlar det om song. Ho er glad i jazz, men syng alle sjangrar.

— Nokon gonger vil eg vere Kelly Clarkson. Andre gonger vil eg vere ACDC, ler ho.

«Hold meg»

Fleire i Sveio har allereie høyrt den kraftfulle røysta hennar. Første gongen då sokneprest Arild Steinsland kontakta ho, i samband med at Sveio-kyrkja ville arrangere ein solidaritetskonsert til inntekt for ofra for krigen i Ukraina. Han spurte Anastasiia, som var ein av dei få ukrainarane som kunne engelsk, om ho ville seie nokre ord under konserten som i utgangspunktet berre skulle vere med cellisten Sebastian Dörfler.

— Då spurte eg om eg kunne få lov å synge også, fortel ho.

Og slik vart det. I kyrkja song mellom anna den ukrainske popballaden «Obiymy», som betyr «Hold meg» på norsk. Ein sterk tekst som handlar om kor fint alt skal når våren kjem. Songen har blitt nærmast for ein nasjonalsong å rekne for alle som opplever lidingane krigen påfører det ukrainske folket.

Mista venn på slagmarka

Anastasiia har fram til nyleg vore skåna frå å oppleve at nære har mista livet i krigen i heimlandet. Men for nokre veker sidan tok ein gamal klassekamerat kontakt. Han kunne fortelje at ein felles ven, som hadde vore soldat i frontlinja, var funnen død på slagmarka i Kherson. Han vart funnen etter at russarane hadde trekt seg ut frå området, og i samband med at det etter den russiske tilbaketrekkinga vart gjort søk etter både overlevande og døde. Anastasiia hadde kjent den unge mannen gjennom 10 år i skulen, og fram til krigsutbrotet hadde dei jamleg kontakt.

— Tenk, da. Han var berre 26 år, og no er han død. Berre fordi han blei kalla inn som soldat i ein meiningslaus krig. Det er heilt sprøtt å tenke på, seier ho.

Saman med fleire andre vener frå heimlandet samla ho inn pengar til mora til den omkomne venen, slik at han kunne få ei gravferd. Utan pengane hadde det neppe gått.

— Mange har det vanskeleg no, seier ho.

Krigen gjer at folk mistar jobb og inntekt. Og no er det vinter, og mange er utan både straum og vatn. Ho fortel at der det er mogeleg, så set myndigheitene på straumen ein times tid, slik at folk kan lade telefonane sine og lage seg mat. Det er alt. Dette opplev mellom andre mormora hennar.

— Men ho er som eldre flest. Prøver å vere optimist. Når me spør om korleis det går, så svarar ho at «alt er bra». Når vi spør om ho ikkje frys, så svarar ho at ho klarer seg godt, fordi ho har mange pledd å varme seg under, fortel ho – og veit innerst inne at nok også mormora lir. Anastasiia håpar inderleg at mormora snart ombestemmer seg, og vil kome til Noreg og Sveio ho også. 

I sommar var Anastasiia heime hjå mormora, så vidt. Det var i samband med at ho måtte innom universitet og hente papir som ho trur ho vil få bruk for i samband med å søke på studiar i Noreg. På den reisa fekk ho sjå resultata av krigen på nært hold. Til dømes at kjøpesenteret ho alltid shoppa på, og som vart sett i brann av russiske rakettar var heilt øydelagt. 

Flyalarmen gjekk fleire gong dei knappe tre døgna ho var i Ukraina.

— Då måtte vi sitte i korridorane i blokkene. Eg er ikkje ein person som får panikk av slikt. Men eg såg andre sleit. Det er spesielt tøft for barna, seier ho stille.

På den lange bussturen frå Odessa til Polen såg ho fleire øydelagde bustadhus.

— Det var tøft og vanskeleg å sjå det på nært hald, seier ho.

Ho er redd krigen i Ukraina kjem til å vare lenge. Minst i tre-fire år til. Tanken på å ein dag reise heim til Ukraina for godt klarer ho ikkje å sjå for seg no.

— Eg er jo i den fasen av livet kor ein skal finne seg ein partner og stifte familie. Det er ikkje lett å sjå for seg skal skje i eit krigsherja land, seier ho.

Vil takke med konsert

Anastasiia tenkjer at ho vil slå seg ned i Noreg, og skape seg eit godt liv her. Ho vil gjere eit ærleg forsøk på å leve av musikk. Ho er for tida ein ivrig og målretta deltakar på norskundervisninga i Sveio. Og ho lærer fort. Delar av intervjuet har føregått på norsk.

— Eg håpar å skape meg ei musikk-karriere. Eg veit jo ikkje om eg lykkast, men det veit ein jo ikkje før ein har prøvd, seier ho.

Ho seier at ho tar eit steg om gangen. Men håpar at ho får høve til å opptre på norsk TV ein gong. Bli litt kjend.

Men eit av dei første stega ho vil ta handlar om Sveio.

— Eg har lyst til å halde ein litt større konsert. Og det skal skje i Sveio, for eg har eit stort ønske om å kunne gi noko tilbake til lokalsamfunnet her, som har tatt så godt i mot oss, seier ho.

Nøyaktig når og kor det blir konsert er ikkje klart enno, men ho håpar at det ikkje skal bli så lenge til.